PARKI


Ciężkowicko – Rożnowski Park Krajobrazowy


tl_files/parki/parki-mapy/pkcr_1.jpg

tl_files/parki/parki-zdjecia/pkcr_laka2-min.jpgPołożenie i wielkość. Ciężkowicko – Rożnowski Park Krajobrazowy  utworzony został Rozporządzeniem Wojewody Tarnowskiego z dn. 16 listopada 1995 r. Położony jest w południowo – wschodniej części województwa małopolskiego, na terenie gmin: Ciężkowice, Gromnik, Rzepiennik Strzyżewski i Zakliczyn w powiecie tarnowskim i na terenie wsi Piaski Drużków w gminie Czchów w powiecie brzeskim. Zajmuje obszar 17 634 ha i położony jest w widłach rzek Białej Tarnowskiej i Dunajca obejmując najcenniejsze pod względem przyrodniczym, krajobrazowym i kulturowym fragmenty zachodniej części Pogórza Ciężkowickiego. Do największych walorów tego obszaru zaliczyć można interesującą budowę geologiczną oraz występowanie wielu cennych zbiorowisk roślinnych.

 

tl_files/parki/parki-zdjecia/pkcr_las-min.jpgKlimat. Obszar Parku z uwagi na podgórskie położenie, należy do umiarkowanie ciepłego piętra klimatycznego. Średnia temperatura roczna wynosi ok. +7,5ºC. Najzimniejszym miesiącem jest styczeń (średnia temperatura ok. -3,8ºC), najcieplejszym lipiec (średnia temperatura ok. +17ºC). Charakterystyczne dla rejonu Ciężkowic jest położenie – miasto otaczają bowiem wzniesienia wyższe niż wzgórze, na którym jest ono położone. Rezultatem jest klimat o cechach nieco łagodniejszych, pozbawiony dużych różnic temperatur, silnych upałów i wiatrów.

 

tl_files/parki/parki-zdjecia/pkcr_Grupa-Borsuka-2-min.jpgRzeźba. Pogórze Ciężkowickie leży w obrębie płaszczowiny śląskiej i zbudowane jest z warstw istebniańskich, ciężkowickich i krośnieńskich (piaskowce kruche, wapniste, mikowe, szare z wkładkami łupków) oraz menilitowych (rogowce, łupki).
Na terenie Parku znajduje się wiele wychodni i odsłonięć skalnych, które pozwalają na obserwację warstw z różnych okresów geologicznych. Do osobliwości geologicznych należy również występowanie w rejonie wsi Ruda Kameralna niewielkich złóż rud żelaza, które były eksploatowane w średniowieczu.

Hydrografia. Największą rzeką przepływającą przez teren Parku jest Biała Tarnowska o długości 107 km, której źródła znajdują się na stokach zachodniej części Beskidu Niskiego – Lackowej. Tworzy dolinę nad którą położone są Ciężkowice W okolicy Tarnowa uchodzi do rzeki Dunajec. Zasilana jest przez potoki: Kąśnianka, Kipsznianka, Ostruszanka i Zborowianka.

 

Wody mineralne, wody lecznicze oraz wody swoiste. Na terenie Parku, w paśmie wzgórz od miejscowości Polichty do Filipowic, występują liczne źródła wód siarczkowych natomiast w Słonej i Bieśniku kilka źródeł z wodą chlorkową. W miejscowości Polichty znajdują się trzy źródła wody siarczkowej: „Paweł”, „Geologów” i „Jacek”.

 

tl_files/parki/parki-zdjecia/pkcr_grzybienczyk-wodny-min.jpg

Flora Parku liczy około 900 gatunków roślin naczyniowych. Najcenniejszym składnikiem szaty roślinnej Parku są ekosystemy leśne o wysokim stopniu naturalności. Dominujące gatunki drzew to: buk, jodła, sosna zwyczajna oraz dąb szypułkowy. Najczęściej spotykanym zbiorowiskiem leśnym jest zespół żyznej buczyny karpackiej – okolice Jamnej, Siekierczyny, Borowej i Bruśnika. W szczytowych partiach Rosulca (Jamna) i paśmie Mogiły występuje zespół kwaśnej buczyny górskiej.

 

tl_files/parki/parki-zdjecia/pkcr_Lilium_martagon_03-min.jpgW warstwie krzewów panuje odnawiająca się jodła z domieszką leszczyny. Natomiast w runie leśnym najczęściej spotkać można jeżynę gruczołowatą, zawilca gajowego, konwalijkę dwulistną, starca gajowego.
W najniżej położonych partiach Parku charakterystycznym zbiorowiskiem leśnym jest zespół grądu z grabem zwyczajnym. Najciekawsze naturalne zbiorowiska nieleśne tworzy roślinność naskalna, porastająca wychodnie piaskowca ciężkowickiego oraz liczne gatunki naskalnych porostów a także płaty roślinności o charakterze muraw kserotermicznych (na zboczach dolin rzek Białej i Dunajca) z kłosownicą pierzastą, ciemiężykiem białokwiatowym i omanem szlachtawą.

O szczególnej wartości przyrodniczej Parku świadczy występowanie 40 gatunków roślin chronionych. Spotykane sa tu między innymi: widłaki – jałowcowaty, goździsty, wroniec widlasty; paprocie – paprotka zwyczajna, podrzeń żebrowiec, pióropusznik strusi; ponadto – goryczka trojeściowa, kłokoczka południowa, kopytnik pospolity, marzanka wonna, kruszyna pospolita. Teren Parku odznacza się ponadto ogromnym zróżnicowaniem gatunkowym grzybów, wśród których można spotkać rzadkie wpisane na czerwoną listy gatunki, np.: soplówka jodłowa, szmaciak gałęzisty czy borowiec dęty.

 

tl_files/parki/parki-zdjecia/pkcr_samiec-zaby-jeziorkowej-min.jpg

Fauna. Niewielki stopień przekształcenia środowiska naturalnego oraz duża różnorodność warunków siedliskowych sprawiają, że fauna Parku wyróżnia się dużym bogactwem i zróżnicowaniem gatunkowym, przy znacznym udziale gatunków chronionych, rzadkich, a nawet ginących. Wśród nich należy wymienić między innymi ptaki: – dzięcioł białogrzbiety, puszczyk uralski, pójdźka, bocian czarny, krogulec, dzięcioł czarny; gady: zaskroniec,tl_files/parki/parki-zdjecia/pkcr_sarna-samiec-min.jpg żmija zygzakowata, jaszczurka zwinka, jaszczurka żyworodna, padalec; płazy: traszka grzebieniasta i traszka zwyczajna, salamandra plamista, kumak górski, ropuchy oraz liczne gatunki żab; ssaki: popielica, orzesznica, rzęsorek rzeczek, bóbr europejski, jeż oraz liczne gatunki nietoperzy. Na terenie Parku stwierdzono ponadto występowanie wielu chronionych i rzadkich gatunków chrząszczy: biegacz skórzasty, biegacz fioletowy, biegacz zielonozłoty, biegacz granulowany, tęcznik liszkarz. Ponadto spotkać można gatunki motyli takie jak: paź żeglarz, mieniak: stróżnik, tęczowiec, zmierzchnica trupia główka.

 

Turystyka i kultura. Do najcenniejszych walorów kulturowych Parku można zaliczyć:

  • Dworek I. J. Paderewskiego w Kąśnej Dolnej z pocz. XIX w.
  • Muzeum przyrodnicze im. Krystyny i Włodzimierza Tomków w Ciężkowicach
  • Izba pamiątek regionalnych „Grociarnia” w Jastrzębi
  • Zabytkowy układ architektoniczny Ciężkowic z kościołem, rynkiem i ratuszem
  • Zabytkowe kościoły w Brzozowej, Gromniku, Paleśnicy, Zborowicach, Jastrzębi
  • Pozostałości robót górniczych (Słona, Paleśnica, Ruda Kameralna, Ostrusza)
  • Liczne miejsca Pamięci Narodowej z okresu I i II Wojny Światowej (Brzozowa, Polichty, Słona, Wola Stróska, Jamna)

Szlaki piesze:

  • Pasmo Suchej Góry i Mogiły
  • Jamna, Bukowiec, Majdan
  • „Skamieniałe Miasto” w Ciężkowicach


Ścieżki przyrodnicze:

  • „Polichty – Sucha Góra”
  • „Na Budzyń”
  • „Pod Kurhan”
  • „Przez Wieprzek”

Inne formy ochrony przyrody. Do najcenniejszych elementów przyrody nieożywionej należy zgrupowanie form skalnych w rezerwacie przyrody „Skamieniałe Miasto” w Ciężkowicach. Pojedyncze twory skalne stanowią pomniki przyrody. Są to: „Wieprzek”, „Wychodnia skalna” w Siekierczynie i Jar „Wodospad”
w Ciężkowicach.

 

 

Wiśnicko – Lipnicki Park Krajobrazowy


tl_files/parki/parki-mapy/pkwl_1.jpg

 

tl_files/parki/parki-zdjecia/plwl_zamek-Nowy-Wisnicz-min.jpg Położenie i wielkość. Wiśnicko – Lipnicki Park Krajobrazowy utworzony został rozporządzeniem Wojewody Tarnowskiego z dnia 12 maja 1997 r. Leży na południe od miasta Bochnia i obejmuje fragment Pogórza Wiśnickiego. Powierzchnia Parku wynosi 14 311 ha, a granice biegną wzdłuż granic administracyjnych gmin Nowy Wiśnicz i Lipnica Murowana (powiat bocheński). Teren został objęty ochroną ze względu na wyróżniające się krajobrazowo tereny o różnych typach ekosystemów oraz unikalny dla całego Pogórza Karpat Zachodnich krajobraz kulturowy. Tworzą go zabytkowe układy urbanistyczne Nowego Wiśnicza i Lipnicy Murowanej, długie ciągi wsi położone w dolinach oraz tradycyjne zagospodarowanie rolnicze terenu z mozaiką pól i łąk.

 

Rzeźba. Różnorodność rzeźby terenu i budowa geologiczna Pogórza Wiśnickiego a także związana z tym różnorodność warunków klimatycznych, glebowych i wodnych pociągają za sobą bogactwo środowisk przyrodniczych. Występują tu łagodnie wzniesione i częściowo zalesione wzgórza, o zboczach zbudowanych ze skałek tworzących miejscami ciekawe formacje.

 

tl_files/parki/parki-zdjecia/plwl_las-min.jpgFlora. Skład gatunkowy roślin występujących na terenie Parku ma charakter typowy dla Pogórza Karpat Zachodnich, odznacza się dużą różnorodnością.W południowej części Parku przeważa żyzna buczyna Karpacka, w północnej grądy i bory mieszane. Występuje tu kwaśna buczyna niżowa, żyzna jedlina oraz bur świeży. Z drzew dominują: sosna, dąb, buk i jodła. Wzdłuż cieków wodnych występują: łęg olszowo – jesionowy, łęg podgórski i olszyna karpacka.

 

Najzasobniejszymi w gatunki chronione na terenie Parku, są gatunki leśne. Szczególnie duzo gatunków chronionych ma swoe stanowiska na terenie Lasu Bukowiec i Lasu Cygierki w płd. - wsch. części Parku. Są to m. in.: podkolan zielonawy, buławnik mieczolistny, podrzeń żebrowiec, gnieźnik leśny, widłaki, kruszczyk rdzawoczerwony, wawrzynek wilczełyko.

Wśród licznych gatunków objętych ochroną prawną, na uwagę zasługują gatunki górskie takie jak: ciemiężyca zielona, dziewięćsił bezłodygowy i goryczuszka orzęsiona, lilia złotogłów, parzydło leśne, pióropusznik strusi i skrzyp olbrzymi. Na wilgotnych łąkach rosną kukułki (storczyki): szerokolistna i plamista, a na nielicznych torfowiskach bagno zwyczajne i modrzewnica zwyczajna.

 

tl_files/parki/parki-zdjecia/plwl_nocek-Bechsteina-min.jpg Fauna. Na obszarze Wiśnicko – Lipnickiego Parku Krajobrazowego zjawiskiem szczególnym jest duża różnorodność gatunków nietoperzy, reprezentowanych przez takie gatunki jak: podkowiec mały, nocek duży, gacek wielkouchy, mopek Barbastella, mroczek późny, nocek Natterera i najrzadszy gatunek występujący w Polsce –  (wszystkie gatunki nietoperzy objęte są ścisłą ochroną gatunkową). Występują licznie na terenie zamku i fortyfikacji w Wiśniczu. Podobnie dużą różnorodnością charakteryzują się ryjówkowate reprezentowane przez: ryjówkę aksamitną, ryjówkę malutką, rzęsorka rzeczka, rzęsorka mniejszego i zębiełka karliczka. tl_files/parki/parki-zdjecia/plwl_IMG_5601-min.jpg
Z innych ssaków należy wymienić: gronostaja, łasicę, orzesznicę, kreta, jeża wschodniego i wydrę. Spośród 80 gatunków ptaków chronionych na uwagę zasługują: bocian czarny, grubodziób, pełzacz leśny, sikora czarnogłówka, raniuszek, dzierzba gąsiorek, muchołówka białoszyja, puszczyk urlaski, derkacz, dziecioł białogrzbiety. Inne chronione kręgowce to: ryby (strzebla potokowa), 12 gatunków płazów i 6 gatunków gadów. Natomiast chronione bezkręgowce to m.in.: chrząszcze (kozioróg dębosz, liszkarz tęcznik oraz 6 gatunków biegaczy) oraz wyjątkowo efektowne motyle: modraszek arion, czerwończyk nieparek, paź żeglarz, paź królowej, mieniak tęczowiec, mieniak strużnik.

 

Turystyka i kultura. Do najcenniejszych walorów kulturowych Parku można zaliczyć:

Nowy Wiśnicz

  • Zabytkowy zamek Kmitów i Lubomirskich z XIV w.
  • Pałac w Kopalinach z początku XX w
  • Dworek Koryznówka z XIX w.
  • Klasztor Karmelitów Bosych z XVII w.
  • Kościół Parafialny p.w. Wniebowzięcia NMP
  • Kościół Parafialny p.w. św. Wojciecha w Starym Wiśniczu z XVI w.
  • Kościół p.w. Ducha Świętego w Chronowie z XVII w.
  • Muzeum Biograficzne Stanisława Klimowskiego
  • Muzeum Ziemi Wiśnickiej

Lipnica Murowana

  • Dwór Ledóchowskich w Lipnicy Dolnej z XIX w
  • Dom Starościński w Rynku z XVII w.
  • Zabytkowy Rynek Lipnicy Murowanej
  • Kościół Świętego Leonarda w Lipnicy Dolnej z XII w.
  • Kościół Parafialny Świętego Andrzeja Apostoła z XIV w.
  • Kościół Świętego Szymona z XVII w.
  • Kościół p.w. Narodzenia NMP w Rajbrocie z początku XVI w.
  • Lipnicka Izba Regionalna z początku XIX w.

Ścieżki przyrodnicze:

  • „Borówna – Chronów”

Szlaki turystyczne piesze PTTK:

  • Szlak niebieski – dł. 54 km, Bochnia – Tymbark
  • Szlak zielony – dł. 23 km, Rajbrot – Czchów
  • Szlak czarny – dł. 10,5 km, Lipnica Murowana – Rajbrot

Inne formy ochrony przyrody:

  • Rezerwat przyrody „Kamień Grzyb”
  • Pomnik przyrody nieożywionej „Skałki w Chronowie”
  • Pomnik przyrody nieożywionej „Kamienie Brodzińskiego”

 

Park Krajobrazowy Pasma Brzanki


tl_files/parki/parki-mapy/pkpb_1.jpg

 

tl_files/parki/parki-zdjecia/pkpb_DSCN3447kopia-min.jpgPołożenie i wielkość. Obejmuje on Wschodnią część Pogórza Ciężkowickiego pomiędzy dolinami Wisłoki (granica wschodnia) i Białej (granica zachodnia). W województwie małopolskim leży na terenie gmin: Tuchów, Gromnik, Szerzyny, Ryglice i Rzepiennik Strzyżewski, natomiast w województwie podkarpackim leży na terenie gminy Jodłowa.

Całkowita powierzchnia Parku wynosi 15 278 ha. Lasy zajmują ok. 34% powierzchni, łąki i pastwiska zajmują ok. 10%, natomiast zbiorowiska segetalne związane z gruntami ornymi ok. 48%.

 

Klimat. Usytuowanie  Pasma Brzanki i Liwocza u podnóża Karpat, które  ograniczają napływ mas powietrza z południa oraz brak naturalnych barier dla mas powietrza napływających z północy powoduje, że na kształtowanie się stosunków klimatycznych ma wpływ głównie powietrze o charakterze polarno – morskim. Wysokość nad poziomem morza powoduje, że klimat jest tu zbliżony do tego jaki panuje w górach.

Składniki klimatu dla tego pasma kształtują się następująco:

- średnia roczna temperatura: +7,4 ° C,

- średnie opady: 881 mm/rok,

- długość zalegania pokrywy śnieżnej: od połowy listopada do połowy marca.

 

Rzeźba. Park położony jest na terenie wewnętrznych Karpat fliszowych, w obrębie płaszczowiny śląskiej, rzeźba terenu jest bardzo urozmaicona. Charakterystyczne są znaczne spadki terenu oraz głęboko wcięte doliny potoków. Na szczególną uwagę zasługuje fałd Brzanka – Liwocz, ostro odgraniczający się od otoczenia. Fałd zbudowany jest głównie z piaskowców, zlepieńców i margli. Występują tu warstwy od kredy po oligocen. Fałd ten odgrywa bardzo ważną role w budowie geologicznej tej części Karpat – rzuca wiele światła na mechanizm fałdowania się fliszu karpackiego i zawiera rzadkie we fliszu skamieniałości w kilku formacjach.

 

Hydrografia. Obszar Parku leży na terenie dwóch głównych prawobrzeżnych dopływów Wisły – Wisłoki i Dunajca. Granica wododziału przebiega w środkowej części Parku przez Górę Liwecką i Gilową Górę. Zachodnią część Parku odwadnia prawobrzeżny dopływ Dunajca – Biała. Do ważniejszych cieków niższego rzędu należą: Rostówka, Rzepianka i Szwedka. Wschodnia część Parku należy do zlewni Wisłoki do której wody odpływają za pośrednictwem rzeki Ropy oraz jej dopływów – Olszynki, Czermianki i Młynówki. Północno-wschodnią część Parku odwadniają Jodłówka i Iżwinka – dopływy Wsłoki.

 

Wody mineralne. W lasach ligockiego pasma znajdują się niewykorzystane jak do tej pory źródła wód mineralnych.

 

tl_files/parki/parki-zdjecia/pkpb_zawilec-gajowy-min.jpgFlora. Park Krajobrazowy Pasma Brzanki wyróżnia się dużym bogactwem flory. Dominującym kompleksem leśnym jest zespół żyznej buczyny karpackiej Dentario glandulosae – Fagetum tworzący rozległe kompleksy w wyższych partiach pasma Brzanki i Liwocza. W drzewostanie dominuje buk zwyczajny ze znacznym udziałem jodły. Występują tu również klon jawor, grab zwyczajny, brzoza brodawkowata i czarna w formie podgórskiej, dąb szypułkowy i sosna zwyczajna. Najczęściej spotykane tu krzewy to: leszczyna, dziki bez czarny i koralowy. Runo tego kompleksu jest bogate, najczęściej i najliczniej występującymi gatunkami są m.in. żywiec gruczołowaty, zawilec gajowy, narecznica samcza, jeżyna gruczołowata. Innymi zespołami leśnymi występującymi na terenie Parku są: kwaśna buczyna karpacka, bór mieszany, podgórski łęg jesionowy, i grąd subkontynentalny.

Na terenie Parku występuje ponad 30 gatunków roślin chronionych. Do najcenniejszych należą  języcznik zwyczajny, pokrzyk wilcza jagoda, wawrzynek wilczełyko, orlik pospolity, kłokoczka południowa, kukułka plamista, kukułka szerokolistna i wroniec widlasty.

Stosunkowo duży udział we florze naczyniowej Parku mają rośliny górskie. Najciekawsze z nich to: narecznica górska, śnieżyczka przebiśnieg, turzyca zwisła.

Na terenie Parku spotykane są także grzyby prawnie chronione takie jak: soplówka jodłowa, szmaciak gałęzisty, smardz jadalny i szyszkowiec łuskowaty.

 

tl_files/parki/parki-zdjecia/pkpb_Image91-min.jpgFauna. Fauna Pasma Brzanki obfituje przede wszystkim w zwierzynę łowną, jak: sarny, jelenie, dziki, lisy.  Spotykane są tu także gatunki ssaków objęte ochroną prawną m.in. jeż, gronostaj, łasica, wydra. Występuje tu ok. 140 gatunków ptaków, w tym: bocian czarny, orlik krzykliwy, puszczyk uralski, dzięcioł białogrzbiety,puchacz, kruk, krogulec, myszołów, jastrząb. Z gadów możemy spotkać: zaskrońca, żmiję zygzakowatą, jaszczurki: zwinkę i żyworodną oraz padalca. Płazy  reprezentowane są przez: salamandrę plamistą, kumaka górskiego, ropuchy: szarą i zieloną, rzekotkę drzewną oraz żaby i traszki.

 

tl_files/parki/parki-zdjecia/pkpb_Brzozowa-kosciol-min.jpgTurystyka. Najatrakcyjniejszymi terenami do uprawiania różnorodnych form turystyki pieszej są tutaj: Rzepiennik Marciszewski, Dębowa, Jodłowa, Bistuszowa, Joniny, Kowalowa, Ryglice, Uniszowa, Olszyny, Swoszowa i Żurowa Na terenie Parku uprawia się turystykę związaną najczęściej z: interesującymi formami geologicznymi leżącymi przy znakowanych szlakach turystycznych („Ostry Kamień”, „Rysowany Kamień”), najwyższe szczyty (Brzanka i Liwocz) z wieżami widokowymi, oraz obiekty zabytkowe (np. w Burzynie i Jodłówce Tuchowskiej). Niewątpliwą atrakcją Parku jest możliwość uprawiania turystyki konnej oraz rowerowej po wyznaczonych trasach.

 

Inne Formy Ochrony Przyrody. Na terenie Parku znajduje się:

  • „Skałka” (pomnik przyrody) w  Burzynie w gminie Tuchów, mająca kształt ambony i zbudowana z piaskowców należących do warstw godulskich.
  • „Ostry Kamień” (pomnik przyrody) w Żurowej w gminie Szerzyny, mający postać grzędy skalnej zbudowanej z piaskowca istebniańskiego.

PARTNERZY

Krajowa Sieć Obszarów Wiejskich
Tarnowskie Centrum Informacji
K
Samorządowe Centrum Edukacji w Tarnowie
Uniwersytet Pedagogiczny
Tarnów i
Collegium Tarnoviense